Þafnast Íslendingar leyniþjónustu?

Það hefur örugglega ekki farið fram hjá mörgum að komið hefur upp sú umræða um hvort Ísland eigi að starfrækja Leyniþjónustu eða Öryggislögreglu eins og það er sumstaðar kallað. Án þess að taka beina afstöðu í flýti er kannski best að skoða kosti og galla slíkrar sveitar og hvernig mögulegt væri að hafa hemil á henni.
Það eru líklega fæstir ósammála því að Ísland getur ekki að eilífu staðið utan sjónarsviðs alþjóðlegrar glæpasarfsemi eða þá í ólíklegra tilvikinu, ekki eignast óvini meðal hópa sem telja hryðjuverk og skemmdarverk vera réttlætanlegar aðferðir til að ná takmörkum sínum. Margir vilja meina að þessi alþjóðlega glæpastarfsemi sé þegar komin með annan fótinn inn um dyrnar, þó svo að blessunarlega séu Íslendingar lausir við hryðjuverk og meiriháttar skemmdarverk, séu nokkrir erlendir náttúruverndarsinnar fráskildir.
Ef við hinsvegar gerum ráð fyrir því að svo sé komið að þessi vandamál gætu komið upp og glæpastarfsemi farið að líkjast klíkustarfsemi, er þá réttlætanlegt að taka upp það ráð að stofna öryggissveit sem getur tekist við þessa öfl á þeirra eigin forsemdum, með njósnum og klækjum?

Áður en lengra er haldið þá er nauðsynlegt að fá það á hreint að hverskyns stofnun eða sveit af þessu tagi myndi óneitanlega skerða að einhverrju leiti frið og frelsi í það minnsta einhverra einstaklinga, hjá því verður ekki komist. Spurningin verður því að vera, hversu mikið er hægt að sætta sig við að frelsi og friður einstaklingsins sé skerrtur? Og enn mikilvægara er, hver á að stjórna og hafa yfirlit með slíkri sveit og þeim upplýsingum sem hún kynni að komast yfir?

Þessar tvær síðustu spurningar fjalla óneitanlega um stærstu og hættulegustu galla slíkrar starfsemi. Hversu mikið er frelsi og friður einkalífsins virði á móts við öryggi annarra? Og hvernig er hægt að passa upp á það að þess kyns afl sé ekki misnotað?
Það verður að taka tillit til þess í stofnun og rekstri slíkrar sveitar að það er afar misjafnt hvar hver einstaklingur setur sín eigin persónulegur mörk í því hvað frelsi vegur á móti öryggi. Það getur einnig komið upp á bátinn að stofnun slíkrar sveitar sé ófýsileg fyrir jafn meðvitaða þjóð og Íslendingar geta verið þegar kemur að því að hlýta boðum og bönnum.

Ein möguleg leið til að komast hjá því að fara á mis við vilja þjóðarinnar, væri að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um slíkt mál. Slíkt væri hægt að gera með þing- eða forseta kosningum til að komast hjá óþarfa kostnaði. En ef svo kynni að verða að þess kyns tillaga væri sammþykkt, hver á þá að hafa vald yfir sveitinni?

Fyrsta ógnin við hlutleysi slíkrar sveitar væri ef hún væri notuð til þess að njósna um opinbera aðila, eins og hleranir á alþingismönnum eða fjölmiðlum. Einhver þyrfti að sjá til þess að ef svo kæmi til, að það þætti nauðsynlegt að gera svo, að sú ákvörðun yrði ekki tekin af andstæðingi þess aðila á pólitískum, frjárhagslegum eða öðrum grunni.
Ein leið til þess að koma í veg fyrir eiginhagsmuni og flokksbeytingu væri þverpólitísk nefnd þar sem allir stjórnmálaflokkar hefðu jafn marga aðila. Þetta er auðvitað einungis tillaga að mögulegri lausn, en nauðsynlegt væri að enginn flokkur, hvort sem í stjórn eða stjórnarandstöðu gæti beitt sveitinni til sinnar þóknunar. Væri slík jafnaðarnefnd ekki eftill tilvalin til einmitt þess að takmarka og stýra valdi slíkrar sveitar, þar sem svo sannarlega þyrftu að vera góð rök fyrir því að opinber aðili sætti rannsókn. Vissulega væri hægt að segja að þar með talið væri einungis búið að tryggja öryggi þingmanna og fjölmiðla, en ekki hins almenna borgara. Þá má það hinsvegar ekki gleymast að þeir aðilar sem ættu sæti í slíkri nefnd væru opinberir andstæðingar á pólitískum vettnvangi og væru ólmir í það að benda á mistök og valdbeitingu innan jafn umdeildrar nefndar og þeirri sem brytist inn í einkalíf fólks.

Þó svo að ég ætli mér ekki að taka neina lokaákvörðun í þessu máli enn sem komið er, þá finnst mér að nú sé rétti tíminn til að fjalla um þetta málefni. Það verða sem allra flestir að velta þessu málefni fyrir sér, kostum þess og göllum áður en ákvörðunin verður tekinn. Þetta snertir alla Íslendingar, jafnt frelsi okkar sem öryggi. Til þess að geta telft við alþjóðleg glæpasamtök og mótorhjólagengi þá þarf ríkið og lögreglan að hafa til þess fyllilegt vald. En einmitt í því að veita þetta vald felst skerðing frelsis hins almenna borgara. Þó skerðingin sé lítil í fyrstu þá er nokkuð víst að hvert hið vald sem ríkinu væri veitt, er ríkið ekki tilbúið að sleppa og með tímanum getur þetta vald aukist á mismunandi sviðum og sífellt þrengt meira að mér og þér. Þetta er einmitt það vandamál sem Bandaríkjamenn eiga við að etja með auknu valdi lögreglu til aðgerða og eftirlits, en samt getur maður ekki annað en velt því fyrir sér hvernig öryggi hins almenna borgara væri ógnað, væri þetta vald felt niður og hinir fjölmörgu aðilar sem vilja Bandaríkjamönnum illt hefðu greiðan aðgang að borgurum. Það er einmitt þess vegna sem það verða sem flestir að leggja hönd á plóg um það að standa vörð um jafnt frelsi okkar sem öryggi.

Höfundur situr í miðstjórn Hugins f.u.s. í Garðabæ