Varnarmál Íslands

Nú um daginn var haldinn fundur milli fulltrúa íslensku og bandarísku ríkistrjórnanna um framtíð varnarmála á Íslandi. Þetta er gert jafnvel þó svo að herinn sé í raun og veru að mestu farinn eða á förum. Í fréttum heyrist kyrjað um samstarf við Rússa og Þjóðverja eða einhvert annað aðildaríki að Nato. Það er því mikilvægt að minna á hvert markmið varnarsamningsins er og hvers vegna í raun og veru það ætti ekki að vera þörf á því að sækjast eftir samstarfi við nýjan aðila í þeim málum.
Núverandi varnarsamningur, en ekki sá sem gerður var við Bandaríkin í seinni heimstryjöldinni um að þau tækju við vörn landsins af Bretum, var gerður til þess að viðhalda lýðræði í landinu og gera útsendurum Sovétríkjanna erfiðara fyrir að “nema hér land” ef svo má að orði komast. Samningurinn átti að tryggja það að landið hefði einhverjar varnir ef til stríðsástand kæmi og átti hér að vera varnarlið svo lengi sem hætta væri á því að ókyrrð á svæðinu myndaðist. Það er því hægt að segja að eftir fall Sovétríkjanna þá hafi í raun ekki verið þörf á veru varnarliðs hér á landi. Ísland situr í miðju hins nú stöðuga vesturheimi. Einu átökin sem eru landfræðilega nálægt Íslandi eru vegna aldargamallar landsvæðis- og trúardeilu milli Norður- og Suður Írlands og svo barátta aðskilnaðarsinna Baska á Spáni, hvort um sig deilur sem aldrei munu færast út fyrir heimalönd sín.

Hversvegna eru Íslensk stjórnvöld því að reyna að halda í varnarliðið? Reyndin er jú, að varnarliðið hefur staðið í feiknarmiklum framkvæmdum síðan það kom hingað, sem hafa með einum eða öðrum hætti gagnast Íslendingum. Einnig má ekki gleyma auknu fjármagni og umsýslu sem hefur orðið til í landinu vegna varnarliðsins, og einhverntímann heyrðust tölur upp á milljarð eða meira á ári. Slíkar tölur hljóta þó að vera fljótandi milli ára og höfundur vil því ekki selja þær dýrari en hann keypti þær. Íslendingar hafa því hagnast mjög mikið af veru varnarliðsins í landinu og störf myndast fyrir æði marga vegna þess. Nú, þegar Bandaríkjastjórn hefur sett sér að draga úr útgjöldum hers síns á friðarsvæðum, án efa vegna kostnaðar sem átökin í Írak og Afganistan hafa borið með sér, hversvegna ættum við þá að leitast við samstarfi við nýja aðila á þessu sviðið þar sem það er ljóst að t.d. umsvif Rússlands myndu frekar hafa kostnað í för með sér fyrir Íslendinga. Gleymum ekki að Bandaríkjastjórn gerði svo hagstæðan samning við Íslendinga vegna þess að þeir vildu einnig nota herstöðina á Keflavíkurvelli til að verja heimaland sitt. Einnig má ekki gleyma að jafnvel þó varnarliðið fari á brott þá er varnarsamningurinn ennþá við gildi ef marka má orð Bandaríkjastjórnar, um að þeir munu skjótast til og verja landið verði þess þörf.

Það má því leiða líkur að því að fara ætti varlega með það að semja um veru erlends varnarliðs hér á landi í þeim einum tilgangi að hafa varnarlið, ef því fylgir kostnaður. Einmitt það fjármagn sem aðrar þjóðir hafa einart þurft að nota til varnarmála og uppihalds hers, hefur Ísland hingað til geta nýtt í uppbyggingu landsins. Þó tölur séu háðar löndum og heimshornum þá er ekki færri því að margar þjóðir eyði 5-10 % þjóðarframleiðslu sinni til þess að viðhalda og þróa heri sína. Fyrst við erum staðsett á miðju friðarsvæði, eigum enga fjandmenn og höfum loforð nágranna okkar og vinaþjóða um aðstoð, steðji hætta að, hvað ættum við að eyða þessum fjármunum í? Ef við getum ekki haldið í umsvif Bandaríjahers hér á landi, þá ættum við ekki að leitast við samstarf við aðra aðila sem gætu borið kostnað í kjölfar sér. Þeim fjármunum er hægt að eyða á skynsamari hátt.

Baldur Malmberg

Situr í miðstjórn Hugins f.u.s. í Garðabæ